هوشمندسازی نظام مالیاتی را نباید فقط به معنای ایجاد چند سامانه الکترونیکی دانست. در نظام مالیاتی، اتفاقی وَرای تبدیل پرونده‌های کاغذی به کارپوشه‌های الکترونیکی در حال رخ دادن است. این تحولات بیش از هر چیز رابطه بین مؤدی و نظام مالیاتی را دگرگون می‌کند. هوشمندسازی فرایندها از ضرورت مراجعه حضوری مؤدی به ادارات مالیاتی می‌کاهد و مواجهه مؤدی با نظام مالیاتی را نیز کم اصطکاک‌تر می‌کند. اما این همه ماجرا نیست. ماهیت این رابطه نیز در حال تغییر است. قرار است رابطه میان مؤدی و سازمان امور مالیاتی از «رسیدگی پس از وقوع» به «اصلاح پیش از تخلف» تغییر یابد.

یکی از طرح‌هایی که از سوی سازمان برای تغییر ماهیت رابطه بین مؤدی و نظام مالیاتی در حال انجام است، طرح «توسعه اظهار داوطلبانه» (Voluntary Disclosure Program) است. در این طرح، سازمان امور مالیاتی پیش از آنکه وارد فرآیند رسیدگی شود، مغایرت‌ها و انحراف‌های موجود در اظهارنامه یا اطلاعات ثبت‌شده را به مؤدی اعلام می‌کند تا در صورت وجود اشتباه، امکان اصلاح داوطلبانه برای مؤدیان فراهم باشد و مؤدی از خسارت‏ها و زیان‏های ناشی از عدم ابراز صحیح مصون بماند.

علیرغم اینکه امکان اصلاح این اطلاعات از طریق رسانه‌های جمعی اطلاع‌رسانی می‌شود اما فهرست مشخصی از مؤدیانی که در این زمینه نیازمند راهنمایی و کمک هستند تهیه می‌شود و در اختیار مرکز ارتباط مردمی ۱۵۲۶ سازمان قرار می‌گیرد تا به صورت پیش‏دستانه با آنها تماس بگیرند و راهنمایی‏های لازم را ارائه کنند. به بیان دیگر، تحول هوشمند نظام مالیاتی حتی ماهیت مرکز ارتباط مردمی را نیز دچار تغییر کرده است. حالا دیگر کارشناسان منتظر تماس مؤدیان نمی‏مانند تا سؤالاتشان را پاسخ دهند و مشکلاتشان را حل کنند بلکه به صورت پیش‏دستانه با مؤدیان تماس می‌گیرند و آنها را راهنمایی می‌کنند. این تماس‏های پیش‏دستانه در اصطلاح فنی «هپی کال» (Happy Call) نامیده می‏شود.

این طرح، یک بازی دو سر برد است. از یک طرف به سازمان کمک کند با اصلاح اطلاعات مؤدیان، داده‌های صحیح و باکیفیتی وارد پایگاه‌های اطلاعاتی سازمان شود. از طرف دیگر، به مؤدیان کمک می‌کند با ابراز صحیح اطلاعات از مواجهه با اقدامات پسینی مثل جریمه و طولانی شدن فرایند رسیدگی در امان بمانند و نیازی به مراجعه حضوری به ادارات مالیاتی نداشته باشند.

تماس‌‏های پیش‌‏دستانه در سال ۱۴۰۴

در سال ۱۴۰۴، در چند مرحله این طرح انجام شد. ابتدا در فروردین‏‌ماه ۱۴۰۴، فهرستی متشکل از ۲ هزار و ۹۱۹ مؤدی که در زمینه صورتحساب انحرافی نیازمند مشاوره و راهنمایی بودند تهیه شد و پس از تماس، راهنمایی‌های لازم در این خصوص به آنها ارائه شد.

در مهرماه ۱۴۰۴ نیز مجدداً ۸۰۱ مؤدی که اظهارنامه‌های مالیات بر ارزش افزوده دوره بهار سال ۱۴۰۴ آنها نیازمند اصلاح بود از این طریق راهنمایی شدند.

در آبان ماه ۱۴۰۴ نیز با ۱۹۲ مؤدی که در زمینه صورتحساب‌های نسیه نیازمند راهنمایی بودند تماس گرفته شد.

در دی ماه ۱۴۰۴ نیز این فرایند برای۳۹۰ مؤدی که پرریسک شناخته شده بودند تکرار شد. کارشناسان با برقراری تماس‌های پیش‌دستانه با این مؤدیان راهنمایی‌های لازم در خصوص چگونگی ارائه اسناد و مدارک را به آنها ارائه کردند.

علاوه بر این در دی‏ماه ۱۴۰۴، نیز با ۳۰۰ مؤدی که برای واکنش به جزئیات اطلاعات معاملات بارگذاری شده در سامانه واکنش ذینفع نیازمند راهنمایی بودند تماس گرفته شد.

در بهمن ۱۴۰۴ نیز با ۱۱۴ موجر تماس گرفته شد و در خصوص رفع انحراف موجود در مبالغ تأییدشده برای مالیات مقطوع موضوع تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم راهنمایی هایی به آنها ارائه شد. در همین ماه ۴۰ مؤدی نیز در خصوص اظهارنامه‌های ارزش افزوده مستردشده دارای مبالغ بستانکاری مشکوک مورد راهنمایی قرار گرفتند.

تماس‏‌های پیش‌‏دستانه در سال ۱۴۰۵

برقراری تماس‌‏های پیش‌‏دستانه در سال ۱۴۰۵ با نظام‏‌مندی و جدیت بیشتری در دستور کار قرار گرفت. انتقال جزییات اطلاعات معاملات دوره پاییز ۱۴۰۴ و  دوره زمستان ۱۴۰۴ به سامانه واکنش ذی‌نفع و اصلاح و ثبت خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده ۴ دوره سال ۱۴۰۴ موضوع سه مرحله تماس پیش دستانه سازمان در سال جاری بود.

کارشناسان مرکز ارتباط مردمی ۱۵۲۶ سازمان برای پیگیری وضعیت اقدام مؤدیان در سامانه واکنش به اطلاعات، فرآیند اطلاع‌رسانی و راهنمایی مؤدیان را با تماس‌های تلفنی پیش‌دستانه آغاز کردند و با بیش از ۲۱۶۰ مودی در طی سه مرحله تماس گرفتند.

در این تماس‌ها، ضمن اطلاع‌رسانی درباره فرصت اصلاح و نحوه ثبت و ذخیره اظهارنامه‌های مالیات بر ارزش افزوده، راهنمایی‌های لازم در خصوص بررسی اطلاعات، رفع مغایرت‌های احتمالی و نحوه اقدام در موارد انحراف مقداری به مؤدیان ارائه شد.

این طرح در نهایت باعث شد مؤدیان با اصلاح اطلاعات و ابراز صحیح، از بسیاری از مشکلات ازقبیل اعمال جریمه‌‏های احتمالی ناشی از عدم ابراز صحیح اطلاعات درآمدی جلوگیری کنند.

اجرای این پروژه همچنین باعث شد بیش از ۴۸ اظهارنامه یا خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده دوره‌های سال ۱۴۰۴ به صورت داوطلبانه توسط مؤدیان، اصلاح و ۱۴ هزار اظهارنامه یا خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده جدید توسط مؤدی در تیرماه سال جاری بدون ورود سازمان به فرآیند تشخیص و رسیدگی تسلیم شود. در نتیجه این اصلاحات، حدود ۱۳.۵ هزار میلیارد تومان به بدهی مالیاتی ابرازی مودیان اضافه شد و همچنین ۸/۱ همت در اظهارنامه‌ها و خلاصه عملکردهای جدید ابراز شد؛ رقمی که بدون صدور برگ تشخیص و صرفاً بر پایه شفاف‌سازی اطلاعات و هشدارهای سیستمی محقق شده است. در مقابل حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان از بستانکاری‌ مؤدیان نیز پس از اصلاح اطلاعات کاهش یافت؛ موضوعی که بیانگر افزایش دقت اظهارنامه‌ها و کاهش خطاهای اطلاعاتی است.

پاسخگویی با رویکرد حمایت و پیشگیری

مرکز ارتباط مردمی ۱۵۲۶ علاوه بر این تماس های پیش دستانه، پاسخگویی به تماس ها و درخواست های روزمره مودیان را نیز در دستور کار قرار دارد. این مرکز در پنج ماهه نخست امسال، پاسخگوی حدود ۴۷۵ هزار تماس از سوی مودیان بوده است.

گفتنی است مرکز ارتباط مردمی ۱۵۲۶ حتی در روزهای جنگ تحمیلی سوم پاسخگوی بیش از ۲۱ هزار تماس و درخواست مودیان بود. این مرکز ارتباط مردمی از همان روزهای آغازین جنگ تحمیلی، با ایجاد زیرساخت های لازم امکان پاسخگویی مستمر به تماس ها و درخواست های مودیان را در استان ها نیز فراهم کرده بود.